آساطوریان: ایران شناسی جایگاه والایی در غرب دارد

همایش " ایران و قفقاز، یگانگی و تنوع" با حضور ایران شناسان جهان در دانشگاه بین المللی آریا در ارمنستان برگزار شد. آساطوریان، رییس دپارتمان ایران شناسی این دانشگاه، گستره ایران و قفقاز را از دیر باز کانون تجمع نژادهای گونه‌گون دانست.

گارنیک آساطوریان

خبرگزاری میراث فرهنگی_ گردشگری_ ایروان، پایتخت کشور ارمنستان در روزهای ششم تا هشتم ژوئن (16 تا 18 خردادماه) سال‌جاری به همیاری دانشگاه بین‌المللی آریا (ایروان) و مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران شاهد برپایی همایش "ایران و قفقاز، یگانگی و تنوع" بود که در آن اندیشمندان برجسته ایران‌شناس از 22 كشور جهان شرکت كردند.

محمدرضا سحاب، رئیس موسسه جغرافیائی و کارتوگرافی سحاب كه خود نیز در این همایش مقاله‌ای تحت عنوان تحت عنوان "قفقاز در نقشه‌های تاریخی و کهن" را ارایه كرده‌ است، گزارش كوتاهی از مراسم افتتاحیه، به‌همراه متن كامل سخنرانی پروفسور دکتر گارنیک آساطوریان را برای میراث خبر ارسال كرده است، كه از نظر می‌گذرانید:

در ابتدای مراسم گشایش همایش "ایران و قفقاز، یگانگی و تنوع" که در هتل گلدن‌پلس وبه مناسبت سالگرد انتشار مجله "ایران و قفقاز" برگزار شد، پروفسور گارنیک آساطوریان، رییس دپارتمان ایران‌شناسی دانشگاه دولتی ایروان و دانشگاه بین‌المللی آریا، سردبیر نشریه بین‌المللی "ایران و قفقاز" و مسؤول برگزاری این کنفرانس، پس از خوشامدگویی به مهمانان و شرکت کنندگان به بیان انگیزه‌هایش از انتشار این مجله و همچنین برپایی چنین همایش‌هایی، مشکلات پیش‌روی شرق‌شناسان، به ویژه ایران‌شناسان و ترسیم افق‌های فراروی آنان پرداخت.

پس از او سفیر ایران در جمهوری ارمنستان در سخنان‌اش به لزوم شناخت علمی تحولات سرزمین‌های همجوار در منطقه ایران و قفقاز و اهمیت گسترش ارتباط میان کشورهای این گستره پرداخت.

در ادامه این مراسم پس از روگشایی تندیس عطار که با حضور شهردار نیشابور و سازنده این اثر در دانشگاه بین‌المللی آریا انجام گرفت، برنامه اصلی همایش آغاز شد که در آن سخنرانان و ایران‌شناسان در چندین بخش و جلسه متفاوت به ارائه مقاله‌ها و نتیجه پژوهش‌های خود پرداختند. دانشمندان پرآوازه‌ای چون پروفسورمارتین شوارتز از آمریکا، رالف کاوتس از اتریش، پروفسور اوی بلسینگ از هلند، پروفسور دیوید استروناخ از آلمان، پروفسور گاری ترومپف از استرالیا و... با حضور خود در این همایش گفتمان‌ها و نقدهای پرشوری را به ارمغان آوردند. 

درکنار این همه حضور مؤثر و ستودنی مدیران و کارشناسان ارشد مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، نقطه عطفی در همکاری‌های مشترک نهادهای پژوهشی ایران با بنیادهای آموزشی و دانشگاه‌های گستره قفقاز است.

جهان شرق نیز به‌مانند غرب روبه‌سوی ایران شناسی می‌آورد

متن سخرانی آقای پروفسور دکتر گارنیک آساطوریان در مراسم گشایش همایش بین‌المللی "ایران و قفقاز: یگانگی و تنوع" به تاریخ 6 ژوئن 2008 (17 خردادماه 1387):

مهمانان گرامی،

بسی مایه خوشوقتی و سرافرازی است که در مراسم گشایش "همایش بین المللی ایران و قفقاز" که در واقع به مناسبت سالگرد انتشار مجله بین المللی "ایران و قفقاز" (انتشارات بریلدر هلند) برگزار می‌شود، خوش آمدگوی شما باشم.  امروز برای بسیاری از مهمانان ما ــ دوستان و همکارانی که آثارشان تاکنون در "ایران و قفقاز" چاپ شده است ــ روزی ویژه می‌باشد، چراکه به مهمانی جشن سالگرد مجله‌شان آمده‌اند.

سخت بر این باورم همایشی که به بهانه سالگرد انتشار نشریه‌ای علمی بیش از 100 پژوهشگر و اندیشمند را از گوشه کنار جهان(22كشور) گردهم آورده، رویدادی است که حقیقت آکادمیک آن خالی از هر شبهه‌ای است.

"ایران و قفقاز" پا به عرصه نهاد تا پیوندی میان سنت‌های آکادمیک شرق و غرب باشد، و برای این منظور چه جایی بهتر و مناسب‌تر از ارمنستان که مرزی میان این دو جهان است و پذیرای دانش و بینش هر دو سو. در این سرزمین اندیشه شرق با دانش غرب در هم تنیده و برای شرق شناسان مجالی فراهم آورده است تا به شناختی بخردانه از دانش پیچیده و پر ا ز رمز و راز این عرصه برسند. "ایران و قفقاز" از آغاز انتشار تاکنون آثاری از دانشمندان ارمنستان، گرجستان، جمهوری آذربایجان، ایران، روسیه(به ویژه قفقاز شمالی ــ داغستان، سرزمین آدیغ‌ها و ...)، کشورهای آسیای مرکزی، هند، ژاپن، کشورهای اروپایی و آمریکا را در پیش چشم و ذهن انبوه خوانندگانش نهاده است.

گستره ایران و قفقازکانون تمدنی است که از روزگاران کهن نژادهای گونه‌گون را به سوی خود کشانده است؛ در این وادی امپراطوری‌ها بر سریر نشستند و از تخت نگون شدند، فلسفه‌های باستان جای خود را به اندیشه‌های عمل‌گرا سپردند و گذرگاه‌های مدرن جایگزین راه ابریشم شدند، با این همه اهمیت استراتژیک این سرزمین همچنان پایدار و رو به فزونی‌ست.

شناخت این منطقه هماره مشتاقان خود را در ارمنستان داشته است و شاید از همین روست که اندیشمندان ارمنی همواره از پیشگامان این عرصه بوده‌اند.

یکی از مسائل مهم منطقه، گسترش شرق‌شناسی و به ویژه ایران (ایران ـ قفقاز)شناسی در آن است و ما نیز در مقام جزئی از این گستره همیشه در پی آن بوده‌ایم تا دانشمندان این جغرافیا را در مکتب نوین شرق‌شناسی که از آن برخوردار هستیم گردهم آورده و در فعالیت‌هایمان شریک سازیم؛ حال چه به واسطه مجله‌ای چون "ایران و قفقاز"، یا رویدادهای آکادمیکی چون گردهم‌آیی‌ها و میزگردها و هرآن چه دیگر از این دست. مایه مباهات ماست که پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و از میان رفتن علقه‌های بسیار موجود در آن، توانستیم پیوندی دوباره با همکاران‌مان در آن گستره عظیم فروپاشیده برقرار سازیم و فوج خوانندگان خود را با جدیدترین پژوهش‌های ایشان آشنا نماییم. امری که درباره پژوهشگران منطقه نیز به آن همت گماشتیم: شرق شناسانی که اغلب، زمانی بس دراز دایره خوانندگانشان  به دلیل انتشار نتیجه مطالعه‌های ایشان تنها به زبان‌های بومی از دایره کشورهایشان فراتر نمی‌رفت و در پس پرده باقی می‌ماند و اکنون به‌واسطه مجله بین‌المللی "ایران و قفقاز" بر صحنه جهان آمده‌اند. بالندگی و شکوفایی از آن مکتب‌هایی بوده و هست که با دانش جهانی همداستان شده‌اند، و انزوا هیچ‌گاه ره به جایی نبرده است. دانش سرزمین نمی‌شناسد و هر دانش آموخته‌ای در هر کجای جهان برخوردار از ثمر آن است. دانش بی مرز و فراملی ست.

از این رو کوشش و هدف ما یکسر بر این بوده است که پژوهشگران و اندیشمندان را از سراسر جهان گردهم آوریم و مکتب‌های گوشه‌گیرتر را به میدان‌گاه آکادمیک جهانی بکشانیم؛  امری که دیگران نیز می‌توانند آن را سرمشق خود قرار دهند.

با این همه فعالیت‌هایی از این دست که به طبع سودآور نیستند، ورای وقت و همتی که پژوهشگران مشتاق بر آنها می‌نهند بی‌نیاز از پشتیبانی طرف‌های ذیربط نمی‌باشند. واقعیت تلخ این است که گرچه ایران‌شناسی در غرب از اقبالی والا و جایگاهی شایسته برخوردار است، این جا در این گوشه از زمین نزد محافل بین‌المللی و بنیادهای عام‌المنفعه چندان جلوه‌ای ندارد و همواره با دیده تردید به آن نگریسته می‌شود. با این همه به یقین می‌گویم که روزگار سختی‌ها رو به پایان است و به گمانم در این سرزمین نیز همانند اروپا و آمریکا دیگر موسسه‌ای نخواهد بود که در کار شرق‌شناسی و به ویژه ایران‌شناسی باشد و ناچار به توجیه و اثبات اعتبارش.

ما بارها با گرفتاری‌های این چنینی دست به گریبان بوده‌ایم که خوشبختانه نتوانسته‌اند و نگذاشته‌ایم خدشه‌ای به طرح‌ها و پروژه‌هایمان وارد کنند و یکسر بر آنها فائق آمده‌ایم و کم و بیش تمام طرح‌های پژوهشی‌مان را به انجام رسانده‌ایم. اما آشکار است که برای به ثمر رساندن پروژهش‌هایی از این دست تنها شور و علاقه دست‌اندرکاران آن کافی نیست. از دیگر سو عیار والای فعالیت‌های ما خود ضمانتی معتبر برای برخورداری از حمایت بنیادهای مربوطه است که با پشتیبانی از ما هم در به ثمر رساندن پروژه‌های سترگ آکادمیک نقشی ایفا کرده  و هم وجهه و نامی نیک از پس این حمایت کسب می‌کنند. در کنار این همه، در تدارک برپایی این همایش دیگرباره با این واقعیت روبرو شدیم که ذهن آدمی بسی آهسته‌تر از جهان پیرامونش متحول می‌شود و خرد همچنان دربند کژاندیشی‌ست. با این همه بر این باورم که اراده نیک و پایمردی اشخاص حقیقی و حقوقی ذینفع دیر یا زود بر پیش داوری‌ها و تنگ نظری‌ها چیره خواهد شد.

باعث افتخار است که در کشور ما علی‌رغم تمام مشکل‌هایی که این جمهوری نوخاسته با آن روبرو است، علوم انسانی و به ویژه مطالعات شرق‌شناسی ــ یکی از حساس‌ترین شاخه‌های آن ــ میان برنامه‌های توسعه دولتی از جایگاه خود برخوردار است.

در این رابطه مایلم به نیابت از تمام اعضای کمیته برگزاری همایش، از رئیس جمهور محترم ارمنستان، جناب آقای سرژ سرکیسیان، که برپایی این کنفرانس مدیون عنایت خاص و پشتیبانی بی‌دریغ ایشان است از صمیم دل قدردانی كنم.

همچنین از استاد و همکار گرامی‌ام به خاطر توجه و یاری مدام‌شان سپاسگزاری می‌كنم.

جای آن دارد که از وزارت آموزش ارمنستان و به ویژه دکتر لون مکرتچیان، وزیر آموزش نیز برای پشتیبانی‌شان تشکر كنم. 

در این‌جا می‌بایست از همکاری پربار دوستان و یاران ایرانی در موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران و به ویژه آقایان دکتر موسی حقانی و دکتر حسین احمدی در تدارک این همایش یاد كنم.

سرآخر، مایلم سپاس قلبی خود را از اعضای گروه، همکاران، دانشجویان، شاگردان و تمام کسانی که راه را برای برپایی این همایش هموار ساختند و به ویژه دکتر خاچیک گورگیان، دبیر این همایش ابراز كنم.