حاکمیت ایران بر جزایر تنب و ابوموسی

نویسنده: پیروز مجتهدزاده

ناشر: موسسه جغرافیایی و كارتوگرافی سحاب

چاپ اول: زمستان 85

حاکمیت ایران بر جزایر تنب و ابوموسی

خبرگزاری میراث فرهنگی_ كتاب_ در ماه های اوت و سپتامبر 1992 (مرداد و شهریور 1371) در هیاهوی رسانه‌های غربی و عربی، ایران به توسعه طلبی در منطقه خلیج فارس متهم می‌گردید. رادیو قاهره تا آنجا پیش رفت که اقدام ایران در جزیره ابوموسی را با تهاجم عراق به کویت و اشغال آن کشور در سال 1990/ 1369 مقایسه کرد. از گزارش‌ها چنین بر می‌آمد که مقام‌های ایرانی از ورود بیش از یک صد معلم و خانواده‌هایشان که از ملیت‌های گوناگون بودند و بدون اطلاع قبلی ایران قدم به خاک جزیره تحت حاکمیت مشترک ایران – شارجه گذارده بودند جلوگیری به عمل آورده‌اند (بخش جهانی بی.بی.سی، 24 و 25 اوت 1992).

از آنجا که کشمکش بر سر مالکیت جزایر ابوموسی، تنب کوچک و بزرگ به آسانی می‌تواند به منازعه خطرناکی در منطقه استراتژیک تنگه هرمز منجر شود، نگرش یک جانبه ناظران بین المللی در این مورد بسیار پرسش برانگیز بود. برای اثبات مالیکت ایران در این زمینه باید جنبه‌های تاریخی و حقوقی موضوع بررسی گردد ولی پیش از تحلیل زمینه جغرافیایی و تاریخی جزیره‌های مورد بحث و ریشه‌های اختلاف، باید به حقایقی درباره پیدایش حکومت (ساختار کشوری) در ایران و امارات متحده عربی و همچنین دگرگونی‌های جامعه عربی – ایرانی خلیج فارس توجه کرد. این مباحث در گفتار نخست بررسی شده‌اند. در مورد مدارک و اسناد مربوط به اختلاف دو طرف در دوران پیش از سده بیستم میلادی باید یادآور شد که منابع ایران و امارات متحده عربی هر دو پراکنده و تا حدودی مبهم هستند. این ابهام بیشتر نتیجه روشی است سنتی که در آن، فرمانروایان منطقه معمولا پیش از آشنایی با مفاهیم و عرف‌های اروپایی به مایل حق حاکمیت ملی، تمامیت ارضی و مرزها می‌پرداختند. این موضوع در گفتار دوم شکافته شده است.

از این رو در کتاب حاضر، اسناد و مدارک انگلیسی به طور گسترده‌تری مورد بحث قرار گرفته است. نه تنها به این دلیل که این اسناد گاه به گاه از موضع ایران پشتیبانی می‌کنند، بلکه بیشتر از این بابت که اسناد یاد شده ناهمخوانی‌های موضع بریتانیا در برابر امارات را نشان می‌دهند. این نکته می‌تواند به گشودن رازهایی کمک کند که به تجدید کشمکش‌های ناشی از ادعای مالکیت امارات متحده عربی بر این جزایر انجامیده است.

موضع رسمی ایران این است که جزایر سه‌گانه همانگونه که در چندین نقشه رسمی معتبر بین المللی (متعلق به دولت‌های فرانسه، آلمان و بریتانیا در سده‌های هجدهم و نوزدهم میلادی) نشان داده شده همواره به ایران تعلق داشته‌اند. انگلیسی‌ها در پایان سده نوزدهم و آغاز سده بیستم این جزایر را به امارات واگذار کرده و در سال 1971 / 1350 آنها را به ایران برمی‌گردانند. این جزایر، بخشی از ایران بوده و اگر دیگران این واقعیت انکارناپذیر را به پرسش بگیرند بار اثبات خلاف واقعیت بر دوش خودشان خواهد بود.

در گفتارهای سوم و چهارم کتاب، زمینه تاریخ موضوع جزایر از دیدگاه ایران مورد بحث قرار گرفته و در گفتار پنجم به بررسی درستی و اعتبار استدلال‌هایی پرداخته شده که انگلیسی‌ها در گذشته و امارات متحده عربی هم اکنون به آنها توسل جسته‌اند. گفتار ششم نیز به کوتاهی رویدادهای مربوط به این جزایر را درسال 1992 برمی‌شمارد.